سلامت _بيماريهاي خودايمني پوست در گفتگو با دكتر شيدا شمس متخصص پوست و مو
دكتر شيدا شمس: شيوع بيماريهاي تاولي در ايران افزايش يافته است
هادي حاجي محمدي
از بيماريهاي خودايمني كه پوست را درگير ميكنند و در آن نشانههايي بر جا ميگذارند، چه ميدانيد؟ در گفتگو با خانم دكتر شيدا شمس، متخصص پوست و موي دانشگاه علوم پزشكي تهران با 2 نمونه از اين بيماريها، بيشتر آشنا ميشويم.
خانم دكتر اگر موافق باشيد بحث را از بيماري تاولي<پمفيگوس> شروع كنيم. شيوع اين نوع بيماري در ايران و جهان چقدر است؟
يك بيماري پوستي است كه تظاهرات آن به صورت تاولهايي در سطح بدن است كه به طور معمول اين تاولها از درون دهان و مخاط آن شروع ميشود. بهطور معمول در دنيا در سنين بالا شايع است اما در ايران در سنين پايينتر نيز ديده ميشود و حدود متوسط سني 40 شايعتر از ديگر سنين است. اين بيماري در ايران در مقايسه با دنيا شيوع بيشتري دارد.
چرا؟
به طور مسلم زمينه ژنتيكي در آن دخيل است و اين بيماري جزو بيماريهاي خود ايمني است و علت بروز آن دقيقا مشخص نيست اما برخي فاكتورهاي محيطي در آن دخيل هستند، مثل برخي از داروها، فاكتورهاي غذايي و نيز استرس و حالتهاي روحي در تشديد و بروز اين بيماري اهميت زيادي دارند.
اين بيماري در چه جنسي شايعتر است؟
به طور معمول در خانمها شيوع بيشتري دارد.
علايم بروز بيماري چگونه است؟
اولين تظاهرات در بيشتر بيماران تاولهاي درون دهاني است و پس از آن در همه جاي پوست بدن ديده ميشود. متاسفانه با اينكه تاولها دردناك هستند اما گاهي بيمار تا مدتها آنها را جدي نميگيرد و دير به پزشك مراجعه ميكند، در نتيجه وقتي كه مراجعه ميكند، درمان سختتر ميشود.
آيا مايع درون تاولها، پس از پاره شدن باعث بيشتر شدن تعداد تاولها در نقاط ديگر پوست ميشود؟
خير. به طور معمول تاولها شكننده هستند و به سرعت پس از مدت كوتاهي پاره ميشوند و تاولي ديده نميشود و يك زخم سطحي در محل تاول ديده ميشود.
از ميزان شيوع اين بيماري در ايران آمارو ارقام دقيقي هم داريم؟
يك بررسي آماري كه در سال 2004 در ايران انجام داديم و مقاله آن نيز به چاپ رسيد، نشان داد كه شيوع بيماري يك نفر در هر صد هزار نفر ساكن ايران، در هر سال است. در تهران حدود يك و نيم نفر در هر صد هزار نفر از ساكنان تهراني در هر سال است. اما در خارج از كشور اين آمار متغير و كمتر است. البته در برخي ممالك شيوع آن مانند ايران بيشتر از حد جهاني است. به طور مثال در برزيل، نوع ديگري از پمفيگوس شايع است اما اين پمفيگوس كه در ايران شايع است، بيماري سختتري است.
آيا بيماريهاي تاولي ديگر نيز شيوع بالايي در ايران دارد؟
درباره ديگر بيماريهاي تاولي، آمار دقيقي از ايران در دست نيست اما فكر ميكنم كه شيوع آنها مانند ساير كشورهاي جهان باشد و به نظر ميرسد كه پمفيگوس از همه شايعتر است.
آيا راه پيشگيري نيز دارد؟
آن قسمت از بيماري كه ژنتيكي است، خير. اما ميتوانيم از فاكتورهاي محيطي پيشگيري كنيم، قطعا اين فاكتورهاي محيطي در تشديد و بروز بيماري نقش دارند.
آيا پمفيگوييد، همان پمفيگوس است؟
خير. پمفيگوييد يك نوع ديگر از بيماريهاي تاولي است. البته آن هم جزو بيماريهاي تاولي خود ايمني است اما شيوع آن كمتر از پمفيگوس در ايران است.
درمان پمفيگوس به چه صورت است؟
براي درمان بيشتر از داروهاي كورتيكو استروييد يا كورتون با تجويز و مراقبت دقيق پزشك استفاده ميشود.
لطفا كمي هم درباره بيماري ويتيليگو يا برص توضيح دهيد؟
ويتيليگو يك بيماري خودايمني است كه در آن برخي از قسمتهاي پوست بدن رنگدانههاي خود را از دست ميدهد. در بيشتر اين بيماران لكهها به صورت قرينه ديده ميشود و موهاي آن قسمت نيز به طور معمول كمرنگ و سفيد رنگ ميشود.
در چه سني ديده ميشود؟
در هر سني ديده ميشود، از بدو تولد تاپيري. حدود نيمي از موارد در سنين قبل از 20 ديده ميشود. برخي از آنها خود به خود خوب ميشود و برخي نيز متاسفانه باقي ميماند و حتي پيشرفت نيز ميكند. در تابستان به علت اينكه پوست مجاور ضايعات كم رنگ، تيرهتر ميشود، ضايعات بارزتر به چشم ميآيد.
اين لكهاي پوستي، مشكلي هم براي بيمار ايجاد ميكند؟
اين وضعيت باعث ناراحتي جسمي براي بيمار نميشود اما بعضي از افراد از اينكه پوستشان دچار تغييررنگ شده است، ناراحت ميشوند و از نظر زيبايي خجالت ميكشند چون از لحاظ امنيت زيبايي رواني، زندگي متفاوتي دارند.
آيا اين بيماري مسري است؟
خير. حالت مسري ندارد اما به طور معمول ميتواند در افرادي كه سابقه فاميلي دارند، بروز كند.
راههاي درمان ويتيليگو چيست؟
اگر بيماري خفيف باشد، ميتوان آن مناطق از پوست را كه دچار بيرنگي شده است، با مواد آرايشي پوشش داد. از فوتوتراپي با استفاده از اشعه ماوراي بنفش نيز استفاده ميشود اما چند ماه به طول ميانجامد تا اثر خود را بگذارد. در مواردي كه افراد دچار ويتيليگوي شديد هستند و حدود نيمي از پوست بدنشان درگير اين لكهها شده است، با استفاده از برخي داروهاي موضعي، نواحي پررنگ را نيز كمرنگ ميكنيم تا پوست بيمار يك حالت يكنواخت به خود بگيرد. اما مشكل اين است كه پوست اين افراد به نور بسيار حساس ميشود به همين علت بايد در معرض نور قرار نگيرند و پوست خود را بپوشانند و يا از ضد آفتاب استفاده كنند، در غير اين صورت پوست آنها قرمز ميشود.
روش جديدي هم به آن درمانهاي قديمي اضافه شده؟
يك روش درماني جديد نيز براي اين بيماري آمده است كه از رنگدانههاي پوست خود بيمار در محيط آزمايشگاهي كشت ميدهند و سپس آنها را در آن قسمتهايي كه پوست سفيد شده است، تزريق ميكنند و به علت تزريق ملانين (ملانوسيت خود بيمار) پوست شروع به رنگ گرفتن ميكند و به حالت طبيعي برميگردد.
آيا در كشور ما هم از اين روش استفاده ميشود؟
خير. اين يك روش بسيار جديد است و در ايران فعلا وجود ندارد. در بعضي از كشورهاي اروپايي، تازه شروع به كار كردهاند و درمان بسيار گراني است. تنها درماني كه براي بيماران در ايران وجود دارد، داروهاي خوراكي و پمادهاي موضعي و روش فوتوتراپي است.
▲كلينيك پوست و مو
دكتر محمدعلي نيلفروشزاده
رييس مركز تحقيقات سالك و بيماريهاي پوستي
و دانشيار دانشگاه علوم پزشكي تهران
در استفاده از شامپوها، آيا بلافاصله بايدموها را بشوييم يا بايد چند دقيقه بگذاريم روي سرمان بماند؟
براي جلوگيري از آسيبديدگي مو در اثر استفاده از شامپو، مهمترين نكتهاي كه بايد بدانيم اين است كه مو در حالت خيس به علت جذب آب، متورم شده و بسيار آسيبپذير است. بنابراين بايد با ملايمت بسيار با آن رفتار كرد.
ضمن اينكه براي ماساژ پوستسر از نوك انگشتان استفاده كنيد نه ناخنها. پس از استفاده از شامپو، يك تا سه دقيقه موها را ماساژ ميدهيم تا به خوبي كف كند و سپس بايد موها را به طور كامل آبكشي كرد تا هيچ اثري از كف شامپو روي موها باقي نماند. برخلاف حالتدهنده مو، آبكشي شامپو هر چه كاملتر باشد، بهتر است.
برخي از آرايشگران براساس تجربه، توصيه ميكنند از محلولهاي تقويتكننده ويتامينه استفاده كنيم. آيا پزشكان اين موضوع را علمي ميدانند؟
در بازار ويتامينههاي گوناگوني هستند كه توضيح ميدهم: پروتيين كراتين و آمينواسيدها به ساقه مو ميپيوندند و شكافهاي ايجاد شده در اثر استفاده از مواد نامرغوب را پر ميكنند. اين امر باعث افزايش مقاومت مو و محافظت از آن ميشود. اما پروتيين تخممرغ با مو پيوند ايجاد نميكند، بنابراين استفاده از آن در شامپوها فقط يك نمايش تبليغاتي است. مواد مرطوبكننده، به موي شما آبرساني ميكند، درست همان اثري كه روي پوست هم دارد. پنتنول و ويتامين 5B برخلاف ساير ويتامينها به داخل مو نفوذ ميكند و براي افزايش استحكام و سلامت مو مفيد است. دقت كنيد از ويتامين براي افزودن خواص نرمكنندگي استفاده شود نه براي تغذيه و تقويت مو. هرچند پروتيين موجود در شامپوها به داخل مو نفوذ نميكند اما با پوشاندن سطح مو باعث پرپشت به نظر رسيدن و افزايش خاصيت نرمكنندگياش ميشود.
درباره شوره سر لطفا راهنمايي كنيد كه با چه روشي از دست شورههاي خشك و مرطوب خلاص شوم؟
علت ايجاد شوره سر هنوز به خوبي شناخته شده نيست اما نوعي قارچ از علل آن است. شوره خشك سر در زمينه پوست خشك سر ايجاد ميشود و بهتر است از شامپوهاي حاوي مواد مرطوبكننده استفاده كنيد. در شوره سر مرطوب يا چرب، پوستهها تقريبا زردرنگ بوده و با سبوم آغشته ميشوند. در اين مورد نبايد پوست سر را دستكاري و تحريك كنيد و بهتر است از يك شامپوي مخصوص سبوره كه چربي سر را كنترل ميكند، استفاده كرد.
نقشه
سايت