هاست

همشهری -اشتباه نكنيد. اين مطلب درباره قصه‌هاي مجيد هوشنگ مرادي كرماني، يا فيلم كيومرث پوراحمد نيست؛ درباره يك جور روش پيشگيري از بارداري است.

خب،‌ اگرچه توضيح دادنش مشكل است، اما در قالب يك سوال كاملا علمي مي‌شود قصه را خيلي استريليزه شروع كرد. سوال: اگر اسپرم و تخمك با هم تركيب شوند، آيا ديگر نمي‌شود جلوي هيچ‌چيز را گرفت؟

ياد «سقط جنين» مي‌افتيد و لبتان را گاز مي‌گيريد، اما اينجا حرفي از جنين نيست. فقط يك سلول تخم تشكيل شده كه اگر در ديواره رحم «لانه‌گزيني» كرد و رشد كرد و بزرگ‌شد، به آن جنين مي‌گويند. پس ماجرا اساسا ربطي به جنين و سقط و اين‌حرف‌ها ندارد.

حالا مي‌شود راحت‌تر صحبت كنيم. بعضي از روش‌هاي پيشگيري از بارداري هستند كه نمي‌گذارند هيچ سلولي به وصال سلول ديگر برسد. يعني اصلا اجازه نمي‌دهند سلول تخم تشكيل شود. (كاندوم، ديافراگم و...) بعضي ديگر هستند كه اساسا نمي‌گذارند سلولي پايش را توي كوچه بگذارد كه بخواهد با سلول ديگري چشم تو چشم شود. (قرص‌هاي ضدبارداري و...) اما گروهي ديگر هم هستند كه كاري ندارند سلول به سلول مي‌رسد يا نه. اگر هم برسد، آنها نمي‌گذارند اين سلول در جايش مستقر شود كه بخواهد رشد كند و «آدم» شود. آي‌يودي معروف‌ترين اينهاست كه باعث مي‌شود جداره رحم ديگر پذيرش سلول تخم را نداشته باشد.

برگرديم به سوال اول. اگر اسپرم و تخمك با هم تركيب شوند، آيا ديگر نمي‌شود جلوي هيچ‌چيز را گرفت؟ جواب اين است كه مي‌شود؛ اما بايد عجله كرد تا سلول تخم، لانه‌اش را در جداره رحم نسازد. اگر ساخت و مستقر شد، آن‌وقت از بين‌بردنش شايد بشود مصداق سقط و اين‌جور حرف‌هاي خطرناك.

اين، شروع قصه اي‌است كه «صبح روز بعد» نام دارد.

مقدمه: پيش از اين‌كه بگوييم قصه اين روش «اورژانس» پيشگيري از بارداري از كجا شروع مي‌شود،‌ اين 3 نكته را بايد به خانم‌هاي محترم يادآوري كنيم:

1- اين روش فقط و فقط درموارد اورژانس به كار مي‌آيد. پس، بي‌خيال روش‌هاي معمول ضد بارداري نشويد، به اميد «صبح روز بعد».

2- هر كس خربزه مي‌خورد، پاي لرزش مي‌نشيند. اگر براي اولين‌بار از اين روش استفاده كرديد و اذيت شديد، اين ضرب‌المثل يادتان بيايد.

3- اگر يك بار از اين روش استفاده كنيد، يعني شما و همسر محترم به‌احتمال زياد هنوز نتوانسته‌ايد يك روش پيشگيري از بارداري درست و حسابي پيدا كنيد. پس يك‌بار ديگر با پزشك مشورت كنيد، لطفا.

صبح روز بعد: در اولين فرصت، ۲ قرص خوراکي ضد بارداري HD همراه با حداقل يك ليوان شير يا آب بخوريد. اين نوبت اول است. پس بايد طوري برنامه‌ريزي كنيد كه نوبت دوم، يعني ۱۲ ساعت بعد، 2 قرص ديگر هم بخوريد.

البته، مصرف نوبت اول را بي‌دليل نبايد به تأخير انداخت. هرچه زمان بيشتري بگذرد، احتمال موفقيت كم مي‌شود. چرا؟ چون گفتيم كه كار اين قرص‌ها جلوگيري از لانه‌گزيني سلول تخم است و اگر سلول تخم زرنگ باشد و زود خودش را به سنگر برساند، قرص‌ها ديگر معجزه نمي‌كنند.

اگر بيش از ۷۲ ساعت از رابطه جنسي گذشته باشد، ديگر با قاطعيت مي‌شود گفت از دست قرص‌ها هيچ كاري برنمي‌آيد. «صبح روز بعد» گفته‌اند؛ صبح سه روز بعد كه نگفته‌اند.

نكته اميدوار كننده: ناراحت نشويد. قرص صبح روز بعد دقيقا فقط براي روز بعد نيست و مي‌شود آن را تا 72 ساعت بعد هم استفاده كرد. با اين وجود، هرچه زودتر مصرف شود، نتيجه بهتري دارد و ايده‌آلش اين است كه تا 24 ساعت بعد مصرف شود.

اما چرا بعد از 72 ساعت فايده‌ ندارد؟ چون اسپرم حداکثر در رحم مي‌تواند 72 ساعت زنده بماند. بعد از آن، يا سلول تخم تشكيل و بازي تمام شده، يا اين‌كه اصلا اسپرمي‌ زنده نمانده كه بخواهد دردسر درست كند. يا رومي‌روم شده، يا زنگي زنگ.

عصر روز بعد: ۱۲ساعت پس از خوردن قرصهاي نوبت اول، ‌۲ قرص HD ديگر مي‌خوريد، البته اگر در اين 12 ساعت اتفاق خاص ديگري نيفتاده باشد. مثلا اگر تا دو ساعت پس از مصرف قرص‌ها در نوبت اول يا دوم، استفراغ كنيد (عارضه كاملا شايعي است. خربزه و لرزش كه يادتان نرفته؟) در اولين فرصت بايد ۲ قرص ديگر HD ميل كنيد. اگر اين اتفاق بعد از خوردن قرص‌ها در نوبت اول رخ دهد، قرصهاي نوبت دوم کماکان بايد ۱۲ ساعت بعد از نوبت اول مصرف شوند.

استفراغ اگر بيش از دو ساعت بعد از مصرف قرصها رخ دهد، اهميتي ندارد. دارو جذب شده است. خلاص.

توضيح واضحات1: قرص‌هاي HD را مي‌توانيد از داروخانه تهيه كنيد. اين‌ها همان قرص‌هاي ضد بارداري معمول هستند كه روزي يك عدد از آنها را مي‌خورند. اگر داروخانه HD نداشت، قرص نوع LD را ديگر حتما دارد. فرقش اين است كه LD را درهر نوبت بايد 4تا مصرف كنيد. (در مجموع ۸ قرص)

توضيح واضحات 2: ممكن است داروخانه بدون نسخه اين قرص را به شما ندهد. كار خوبي مي‌كند. در آمريكا هم مدت‌ها اين بحث وجود داشت كه آيا مي‌شود اين قرص‌ها را بدون تجويز پزشك به مردم داد يا نه. البته ظاهرا بالاخره تصويب شده که قرص‌هاي صبح روز بعد (morning after pill) كه در آنجا در بسته‌بندي‌هاي حاوي 2 قرص عرضه مي‌شود (نه بصورت ورق‌هاي 10تايي قرص كه در كشور ما هست و در اين‌مورد، 4 تايش مصرف مي‌شود و بقيه‌اش را عملا دور مي‌ريزيم)، بدون نياز به نسخه پزشک به هر فرد بالاي 18 سال فروخته شود.

بد نيست بدانيد قيمت اين‌قرص‌ها در آمريكا 20 تا 40 دلار است. چيزي حدود 100 برابر قيمت قرص‌هاي ما.

توضيحات تخصصي: براي آنها كه به علم و دانش علاقه بيشتري دارند، بايد عرض شود كه اگرچه مکانيسم دقيق تأثير قرص ناشناخته است، ولي گفته مي‌شود اين قرص‌ها با تداخل در تخمک‌گذاري يا لقاح (يکي شدن تخمک و اسپرم) ويا جلوگيري از لانه‌گزيني از حاملگي جلوگيري ‌مي‌کنند. قرص‌ها حاوي پروژسترون يا استروژن يا هردو هستند.

پروژسترون، مانع رسيدن اسپرم به تخمك يا چسبيدن تخمك هاى بارور شده به ديواره رحم (لانه‌گزيني تخم) مى شود؛ استروژن هم مانع آزاد شدن تخمك از تخمدان ها (تخمك گذارى).

صبح روز بعدتر: اگر قرص‌ها را درست استفاده كرده‌باشيد، به احتمال زياد بعد از يك روز دچار عوارض جانبي شده‌ايد: تهوع ، استفراغ، سردرد، سرگيجه، دل‌درد، لكه بيني، انقباض عضلات، حساسيت و درد پستان‌ها و...

خيلي هم نگران نشويد. رايج ترين عارضه تهوع است كه معمولاً پس از ۲۴ رفع مي شود. اگر تهوع و استفراغ خيلي اذيتتان كرد، تزريق يک آمپول ب ۶ عضلاني كمك مي‌كند.

صبح چند روز بعد: هيچ علامت فوري که نشان بدهد قرصها اثر کرده‌اند يا نکرده اند،‌ وجود ندارد. فقط قاعدگي بايد سر موقع اتفاق بيفتد. اگر شروع قاعدگي، بيش از يک هفته به تاخير بيفتد، بايد به پزشک مراجعه کرد.

نکته مهم1: اگر بعد از مصرف قرصها، دوباره مقاربتي انجام شود که احتمال بارداري در آن وجود داشته باشد، قرصها از بارداري مجدد جلوگيري نمي کنند.

نكته مهم2: توجه کنيد که اگر قرص‌ها درست هم خورده شوند، در 11 درصد موارد، احتمال حاملگي وجود دارد.

صبح يك ماه بعد: روش دايمي ضد بارداري‌تان را انتخاب كرده‌ايد؟ فراموش كرده‌ايد دفعه قبل چه بلايي سرتان آمد؟