هاست

غسل در لغت به معناي شستن است و در اصطلاح به مجموعه‌اي از اراده قلبي و اجراي عملي در خصوص شستن بدن گفته مي‌شود. اصل نظافت و طهارت از مهم‌ترين مفاهيم شخصي و اجتماعي بوده است كه پيامبر اسلام(ص) از آن به عنوان نمادي از ايمان مسلمانان ياد فرمودند. غسل‌ها حسب حكم شرعي به دو دسته تقسيم مي‌شود.
دسته اول: غسل‌هاي مستحبي همانند غسل جمعه كه اكنون به آنها نمي‌پردازيم.
دسته دوم: غسل‌هاي واجب كه در سر مبحث بدانها مي‌پردازيم.
مبحث اول: انواع غسل‌هاي واجب به لحاظ جنس مرد و جنس زن
مبحث دوم: علت غسل‌هاي واجب
مبحث سوم: انجام غسل‌هاي واجب به لحاظ جنس زن و مرد


مبحث اول: انواع غسل‌هاي واجب

الف؛ غسل واجب مشترك زنان و مردان
غسل‌هاي واجب مشترك زنان و مردان عبارتست از 1- غسل ميت 2- غسل مس ميت 3- غسلي كه بر اثر نذر يا عهد يا سوگند بر زن يا مرد واجب مي‌شود 4- غسل جنابت

1-غسل ميت
واجب است ميت مسلمان را پس از پاك كردن و شستن بدن او از آلودگي‌ها و نجاست‌ها به ترتيب سه غسل دهند.
اول؛ غسل با آب مخلوط به سدر
اندكي سدر در آب غسل ريخته به حدي كه آب مضاف نشود نخست با آن آب سر و گردن و بعد سمت راست و سپس سمت چپ را غسل دهند.

دوم؛ آب مخلوط با كافور
اندكي كافور با آب غسل مخلوط مي‌شود به گونه‌اي كه آب مضاف (آب كافور) نشود به همان ترتيب غسل داده مي‌شود.

سوم؛ آب خالص
با آب خالص براي سومين بار بدن ميت غسل داده مي‌شود و غسل‌هاي بدن ميت تمام مي‌شود.

2-غسل مس ميت
اگر انسان (به ويژه پزشكان و پرستاران و كارمندان بخش‌هاي مراقبت‌هاي ويژه بيمارستان‌ها) بدن انسان مرده‌اي را كه سرد شده و غسل داده شده نيست لمس و مس كنند و حتي جايي از بدن خود را به بدن او برسانند بايد غسل «مس ميت» كنند.
و حتي بنا به نظر برخي از مراجع، مس بدن سرد شده شهيد و همچنين بدن مرده‌اي كه به جاي غسل، تيمم داده‌اند همين حكم را دارد.

3- غسل واجب ناشي از نذر
چنانچه كسي براي رفع گرفتاري يا ترك كار بدي نذر يا عهد كند و يا قسم بخورد كه اگر مراد حاصل شد بايد غسلي انجام دهد آن غسل بر او واجب مي‌شود.

4- غسل جنابت
چهارمين غسلي كه مشترك زنان و مردان است غسل جنابت است. جنابت عبارتست از وضعيت جسمي كه مكلف در آن قرار مي‌گيرد و خداوند بزرگ پيامد آن وضعيت فيزيكي جسم اعتبار مفهومي وضعي موسوم به جنابت مي‌كند و براي آن حالت غسل جنابت را جهت انجام واجبات واجب مي‌كند و اين وضعيت كه در اصطلاح فقهي حكم وضعي جنابت به خود مي‌گيرد در پيامد واقعه فيزيكي و جسماني است و آن واقعه فيزيكي در بدن انسان عبارتست از خروج مني و مباشرت جنسي؛ بنابراين اسباب فيزيكي جنابت عبارت است از خروج مني و مباشرت جنسي كه به توضيح آنها مي‌پردازيم.

الف: خروج مني
صرف خروج مني
خروج مني خواه در خواب باشد يا بيداري و در اثر خود ارضايي باشد يا در اثر ديدن صحنه شهوت‌آلود از زن باشد يا از مرد با سستي جسم باشد يا نباشد به هر شكل چنانچه يقين به خروج مني‌ كند غسل جنابت به لحاظ وضعيت جسمي بعد از خروج مني بر مرد يا زن جهت عبادت واجب مي‌شود.

ب: مباشرت جنسي
مباشرت جنسي مرد با زن يا مرد با مرد (لواط) و زن با زن (مساحقه) و انسان (زن يا مرد) با حيوان موجب وضعيت جنابت شرعي بنا به اعتبار شارع اسلام است كه خداوند منان حكم وضعي جنابت را اعتبار مي‌كند و آن را موضوع حكم تكليفي وجوب غسل براي انجام عبادت قرار مي‌دهد.
بعد از آنكه انسان در وضعيت جنابت قرار گرفت براي بيرون آمدن از وضعيت جنابت مستحب است غسل كند ولي براي خواندن نمازهاي واجب و انجام بعضي از رفتارهاي عبادي غسل جنابت واجب است ولي براي نماز ميت و سجده شكر و سجده‌هاي واجب قرآن غسل جنابت واجب نيست و غسل جنابت شرط صحت نمازهاي مستحبي است.

مبحث دوم: غسل‌هاي خاص زنان
1-غسل حيض 2- غسل استحاضه 3- غسل نفاس
بعد از بيان غسل‌هاي مشترك چهارگانه 1- غسل ميت 2- غسل مس ميت 3- غسلي كه به نذر و عهد و قسم واجب مي‌شود 4- غسل جنابت كه مشترك بين زنان و مردان مسلمان است به غسل‌هاي ويژه خانم‌ها مي‌پردازيم. غسل‌هاي خاص زنان به لحاظ خوني است كه از اندام تناسلي آنها خارج مي‌شود و براساس نوع خون نوع وضعيت جسمي آنان و به تبع آن حكم وضعي آنها در فقه شيعه متفاوت است بنابراين ابتدا ضروري است خوني كه مي‌بينند و وضعيتي كه در آن قرار مي‌گيرند را توضيح دهيم و سپس به حكم وضعي و حكم تكليفي بپردازيم

1-خون حيض و غسل حيض
در لغت، واژه حيض به معناي جمع شدن خون است و حوض را از اين جهت حوض مي‌نامند كه آب در آن جمع مي‌شود و در اصطلاح خون ماهانه‌اي است كه زن از سن بلوغ به بعد در اثر ريزش ديواره رحم از خود مي‌بيند.
طبق آفرينش الهي زنان سالم بالغ به اين اثر عيني مي‌رسند كه از سن بلوغ نه سال قمري تا سن يائسگي (زنان قريشي سادات 60 سال قمري و زن غيرسادات بعد از 50 سال قمري) در يك زمانبندي معلوم هر ماهه (پريود) خون مي‌بينند.
در حالت ديدن چنين خوني شارع اعتبار حائض (حيض بودن، عادت بودن) براي زن كرده است و چنين وضعيتي بنا به اعتبار و حكم وضعي خداي بزرگ مقرر مي‌شود كه زن براي خارج شدن از اين حالت بايد ايام خون ديدن حيض را سر كند و سپس غسل حيض همانند غسل جنابت انجام دهد.

2-خون زخم
خون زخم عبارتست از خوني كه زنان در اثر عمل جراحي يا رشد تومور يا زخم‌هاي ناحيه رحم و مجراي آن مي‌بينند كه چنين خوني غسل يا وضو ندارد بلكه همانند خون‌هاي عادي بايد آب كشيده شود.

3-خون بكارت
خوني كه در اثر پاره شدن پرده بكارت در اثر مباشرت جنسي يا اقدام فيزيكي ديگر، زن از خود مي‌بيند كه چنين خوني نيز هيچ غسل يا وضوي خاصي ندارد و همانند خون‌هاي عادي بايد آب كشيده و پاك شود.

4-خون نفاس و غسل نفاس
خوني است كه همراه با بيرون آمدن اولين جز نوزاد از رحم مادر به دنياي خارج رحم از زن خارج مي‌شود و زنان در اين حالت را نُفساء يا نَفساء مي‌نامند.
كمترين مدتي كه زنان زائو اين خون را مي‌بينند يك لحظه و بيشترين آن ده روز است و زن در پايان خون ديدن بعد از زايمان بايد غسل نفاس كند و بنا بر احتياط براي نماز بايد وضو بگيرد و به همان غسل اكتفاء نكند.

5-خون استحاضه و غسل استحاضه
به غير از خون‌هاي حيض كه اقل آن سه روز و اكثر آن ده روز اعتبار مي‌شود و خون زخم كه ناشي از بيماري زن در ناحيه رحم و مجاري مربوطه است و خون بكارت كه مربوط به پرده بكارت است و خون نفاس كه مربوط به اولين خون‌ديدگي همزمان با زايمان است، خون ديگري كه تعريف‌هاي فوق بر آن صادق نيست به نام استحاضه در فقه اعتبار شده است و زن را در موقع ديدن اين خون مستحاضه مي‌گويند. خون استحاضه بر سه قسم است: 1- قليله 2- متوسطه 3- كثيره
براي استحاضه قليله براي هر نماز يك وضو بگيرد.
براي استحاضه متوسطه بايد براي نماز صبح غسل كند تا صبح روز بعد.
براي استحاضه كثيره بايد يك غسل براي نماز صبح و يك غسل براي نماز ظهر و عصر و يك غسل براي نماز مغرب و عشا انجام دهد.
بنابراين غسل‌هاي حيض، نفاس، استحاضه از غسل‌هاي اختصاصي زنان است.

مبحث سوم: انجام غسل‌ها
1-ترتيبي
زير دوش قرار گرفته ابتدا نيت و اراده غسل مربوطه را مي‌كنيم. سپس سر و گردن را مي‌شوييم آن‌گاه نيمه راست بدن و سرانجام نيمه چپ بدن و غسل تمام مي‌شود.
2-غسل ارتماسي
كه انسان با نيت غسل در استخر يا دريا فرو مي‌رود به طوري كه آب تمام سطح بدن را فرا بگيرد و سپس از آن خارج مي‌شود غسل ارتماسي تمام است.