ارسال برای دوستان

چند دختر جوان در يك عطر فروشي واقع در خيابان كارگر جنوبي با صداي بلند عطرهاي جديد را تبليغ و به اين وسيله نگاه رهگذران را به سوي خود جلب مي كنند: «خانم شما عطر جديدمان را تست مي كنيد »

چند دختر جوان در يك عطر فروشي واقع در خيابان كارگر جنوبي با صداي بلند عطرهاي جديد را تبليغ و به اين وسيله نگاه رهگذران را به سوي خود جلب مي كنند: «خانم شما عطر جديدمان را تست مي كنيد »

«آقا تستر عطر جديدمان را بفرماييد، خانم شما، آقا شما» هرچند برخي بدون توجه و يا به خاطر تكرار شدن هر روز اين صحنه فقط مي شنوند و رد مي شوند. ...

در يكي از نقاط شمالي شهر و در يكي از فروشگاه هاي عرضه گوشت و مرغ چند دختر جوان را مي بيني كه با هر مشتري كه از در وارد مي شوند، با روي گشاده و لبخند برخورد مي كنند. «امرتان را مي گوييد تا راهنمايي كنم اين محصولات همين امروز رسيده است، با يك بار خريدن مشتري مي شويد.» هرچند اولين تصويري كه از اين فروشندگان جوان در اذهان حك مي شود، لباس هاي متحدالشكلي است كه قطره هاي خون روي آن به قول معروف «حسابي توي ذوق آدم مي زند».
از بين انبوه مسافران به سختي رد مي شود. دختر جواني كه ظاهر مرتب و آراسته اي دارد، كوله پشتي سنگيني كه به پشت دارد و كيسه سياه بزرگي كه به سختي آن را مي كشد، توجه شما را جلب مي كند. لوازم آرايش مي فروشد و ادعا دارد كه اجناس خود را به نصف قيمت مغازه ها عرضه مي كند. قطار به هر ايستگاه مترو هم كه وارد مي شود، خود را براي پنهان كردن از ديد مأموران مترو به كناري مي كشد و مخفي مي شود.
اينها فقط چند تصوير از تصاوير متعدد و رنگارنگ از اشتغال كاذب در پايتخت است كه به اشكال مختلف خودنمايي مي كند. گذشته از اين در سال هاي اخير با صحنه هايي از كار زنان جامعه روبه رو مي شويم كه با سنين و فرهنگ هاي مختلف در مشاغلي سر كار گماشته شده اند كه قبلاً كمتر تصوري از آن براي ورود زنان به آن عرصه در ذهن مي پرورانديم.
شايد به نظر برسد كساني كه در مشاغل اينچنيني به كار گرفته مي شوند با نگاه هاي سرد و سنگين و تلخ برخي از مردم رو به رو شوند، اما هرگاه پاي صحبت و درد دل اين زنان مي نشينيم برخي از آنان زبان گله و شكايت مي گشايند كه براي گذران زندگي ناچارند دست به كارهاي اينچنيني بزنند، اما در اين ميان برخي ديگر كمتر گله و شكايت مي كنند و بيشتر راضي اند تا شكوه گر، هرچند اين رضايتمندي به نظر غير واقعي مي رسد.
اين كه چرا تصاحب كردن چنين مشاغلي از سوي زنان جوان تا اين حد به آساني جامه عمل مي پوشد نكته قابل تأملي است كه جاي خالي آن در ميان پژوهش هاي جامعه شناسان ديده مي شود، اما بايد توجه كنيم در چنين شرايطي كار زنان و جاي گرفتن آنان در مشاغل فاقد تخصص با نگاه ابزاري روبه رو نشود.
كار، عار نيست
نگار ۲۰ سال دارد و ديپلمه است و از يك سال گذشته در يك فروشگاه مرغ و گوشت كار مي كند.
از شرايط كاري خود مي گويد: اينجا را فقط به اين خاطر قبول كردم كه امنيت مورد نظر پدرم را داشت، ضمن اين كه صاحب فروشگاه هم از دوستان پدرم و قابل اعتماد است، بنابراين ديگر خانواده ام با كار من مشكلي ندارند، فقط كمي سرماي درون فروشگاه مرا اذيت مي كند كه آن را هم تحمل مي كنم.»
وي درباره حقوق و مزاياي كارش توضيح مي دهد: «ساعت كاري ام از هشت صبح تا دو بعد ازظهر است ولي معمولاً تا پنج و شش عصر براي اضافه كاري مي مانم، قرارداد سه ماهه دارم، پايه حقوقم ۲۲۰ هزار تومان است، با اضافه كار و پورسانت به ۳۲۰ هزار تومان مي رسد.
براي دريافت پورسانت بيشتر هم سعي مي كنم با معرفي كالاها به مشتريان و تبليغ آن و همچنين برقراري ارتباط بيشتر با آنها فروش را بالاتر ببرم.»
فروشنده ۲۰ ساله يك فروشگاه درباره نگاه مردم به كار آنها مي گويد: «برخي از مردم سطح ديد خيلي پائيني دارند، مثلاً هر وقت فروشگاه را تي مي كشم برخي از رهگذران يا مشتريان مي گويند حيف تو نيست كه اينجا كار مي كني، اما براي من اين چيزها مهم نيست، چرا كه كارم شخصيتم را زير سؤال نمي برد، ضمن اينكه كار عار نيست و من به كار خودم افتخار مي كنم. بالا بردن بازده كارم برايم بيشتر از هر چيز ديگر اهميت دارد.
من اين كارم را پس از اين كه چند جا دنبال كار گشتم و ديدم كه محيط آنها ناامن است، انتخاب كردم، اما برخي از مردم طوري به من و همكاران ديگرم نگاه مي كنند كه انگار گرسنه هستم و يا خانواده ام به من نمي رسند، در حالي كه فكر نمي كنند كه اين از خانه نشستن بهتر است. ضمن اين كه كار كردن حسن هايي دارد؛ روابط عمومي انسان را بالا برده و من را با شخصيت هاي جديد آشنا كرده است.»
ترجيح مي دهم تحصيلكرده خانه دار باشم تا شاغل
ليلا ۱۹ سال سن دارد و پيش دانشگاهي را خوانده و خود را براي كنكور سال آينده آماده مي كند، او در يكي از ايستگاه هاي مترو مغازه اي اجاره كرده با ماهي ۸۰۰ هزار تومان كرايه. وقتي از كارش مي پرسم، مي گويد: «دو ماه قبل به كمك برادرم اينجا را اجاره كردم تا اولين تجربه كاري ام را با فروش زيورآلات شروع كنم، اما تا الآن فقط توانسته ام پول كرايه را دربياورم نه بيشتر، به همين خاطر مي خواهم مغازه ام را جمع كنم.»
از او مي پرسم چقدر سنگ ها و زيورآلات را مي شناسي مي گويد: «برادرم هم در اين كار است، خودم هم كتاب هاي سنگ شناسي و سنگ درماني مي خوانم، به كلاس هاي سنگ درماني نيز مي روم، بنابراين تا حدي شناخت پيدا كرده ام. اين كار را هم به اين خاطر شروع كردم كه وقتي از شهرستان به تهران آمدم تا پيش برادرم بمانم و براي كنكور درس بخوانم حوصله ام سر رفته بود و فقط براي سرگرمي شروع به كار كردم، اما الآن معتقدم كار زن فقط بايد در خانه باشد نه بيرون از خانه.»
ساعت كار ليلا هشت صبح تا هشت شب است. او مي گويد: «هر چند وقتي وارد جامعه مي شوي شناخت و تجربياتت بيشتر مي شود، ولي با اين همه ترجيح مي دهم يك زن تحصيلكرده خانه دار باشم تا شاغل.»
● درآمد يك ميليون توماني
مريم ۳۰ ساله هم ديپلمه است و متأهل و يكي ديگر از فروشندگان زيورآلات زنانه در ايستگاه مترو. مي گويد: «قبلاً به كمك برادرم از تايلند پوشاك زنانه وارد و در خانه شوي لباس برگزار مي كردم، اما از آن جا كه مشتري هاي غريبه به خانه مي آمدند اطمينان نداشتم. در آن شغل حداقل ۵۰۰ هزار تومان و حداكثر بيش از يك ميليون تومان درآمد داشتم، اما الآن كه وارد كار زيورآلات شدم چندان درآمدي برايم ندارد، هرچند هزينه بسياري براي وارد كردن آن از هند و چين مي كنم.»
نمي توانم از كارم تعريف كنم
مينو هم در يكي از عطرفروشي هاي خيابان انقلاب كار مي كند. او ۲۱ ساله و ديپلمه است. مي گويد: «من از كارم راضي هستم، قرارداد سه ماهه با من مي بندند و با پورسانت حقوقم به ۳۰۰ هزار تومان مي رسد.»
او درباره چگونگي ورودش به اين شغل مي گويد: «به واسطه دوستم وارد اين كار شدم، البته اكنون كه در اين شغل كار مي كنم، نمي توانم چندان از آن تعريف كنم، به دنبال كار ديگري هستم، اما هرجا كه سر مي زنم ناامن و نامطمئن است، چه كنم كه ناچارم فعلاً اينجا كار كنم.»
● نتيجه جامعه مصرف گرا
دكتر «محمدباقر عليزاده اقدم» جامعه شناس درباره كار زنان در چنين مشاغلي معتقد است: «اين مسئله يكي از عواقب جوامع مصرفي است، چراكه اساساً مصرف گرايي مي طلبد كه چنين مشاغلي بوجود آيد. ضمن آن كه در بخش غيررسمي كه اين مشاغل در آن پديدار مي شود مسئله عرضه و تقاضاي نيروي انساني اهميت دارد. در عرضه نيروي انساني در وضعيت فعلي با توجه به شرايط اقتصادي كنوني بيشتر زنان به دنبال يافتن شغل هستند بنابراين عرضه بيش از تقاضاست.
در بحث تقاضا هم بايد ببينيم هدف از آن استفاده بهينه از نيروي انساني است يا هدف استفاده ابزاري از آنهاست. با توجه به اين كه بخش عمده اي از كساني كه به دنبال يافتن نيروي انساني اند و تفكر سرمايه دار (كه به دنبال سود خود است) بر آنها حكمفرماست به دنبال نيروي انساني اي هستند كه به كمترين دستمزد قانع باشد، ضمن آن كه مطيع نيز باشد و از آن جا كه زنان نسبت به مردان مطيع ترند، بنابراين آنها را ترجيح مي دهند.»
وي به ناپايداري شغلي زنان در اين مشاغل اشاره مي كند و مي گويد: «اين شغل ها ناپايدارند و ثباتي ندارند و از مزايايي كه شغل هاي عرصه رسمي دارند بي بهره اند، همچنين با توجه به اين كه زنان متأهل تعهد مادر بودن را نيز بر عهده دارند و يكي از مسئوليت هاي آنان بچه دار شدن و پرورش فرزندان شان است تجربه نشان داده هرگاه زن شاغلي بچه دار شود در چنين مشاغلي، شغلش را از دست مي دهد و بازگشت به كار برايش ناممكن يا دشوار مي شود، بر همين اساس بچه دار شدن خود را به تعويق مي اندازد كه اين مسئله بايد مورد توجه قرار گيرد.»
اين جامعه شناس در نظر نگرفتن سرمايه فرهنگي زنان در مشاغل غيررسمي را كه نياز به تخصص هم ندارد، مورد تأكيد جدي قرار داده و خاطرنشان مي كند: «بايد زنان را به سمت مشاغل رسمي و واقعي سوق دهيم، علاوه بر اين كه بايد بسترها را فراهم كنيم. به اين معني كه مي توان با افزايش سطح تحصيلات آنان را در جايگاه واقعي خود قرار داد، اما عملاً چنين چيزي تحقق نمي يابد. البته براي كساني هم كه تحصيلات عاليه ندارند مي توان دوره هاي كارآفريني برگزار كرد، بايد توجه كنيم حالا كه زنان در مشاغل مختلف ديده مي شوند بهتر است متناسب با توانايي ها و تخصص شان و همين طور جايگاه فرهنگي شان زمينه اشتغال آنان را فراهم كنيم.»
www.hamparvaz.com